itamina D (cholekalcyferol) reguluje metabolizm wapnia oraz fosforu i jest niezbędna do prawidłowej mineralizacji układu kostnego. Witamina D występuje w przyrodzie pod postacią witaminy D2 (ergokalcyferol) oraz witaminy D3 (cholekalcyferol). Ergokalcyferol znajduje się w drożdżach i grzybach, cholekalcyferol – w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak: tłuste ryby morskie (łosoś, sardynka, makrela), oleje rybie (tran), jaja, wątróbka oraz w mniejszych ilościach w mięsie czerwonym i drobiowym oraz podrobach i produktach mlecznych.

Witamina D jest niezbędna do wchłaniania wapnia i fosforu w jelicie cienkim, odpowiada za prawidłowy przebieg mineralizacji kości i zębów, ułatwiając tworzenie związków wapnia i fosforu w postaci połączeń niezbędnych do budowy kości, pomaga utrzymać stałe stężenie wapnia i fosforu we krwi, zapobiegając demineralizacji kości, a w konsekwencji osteoporozy. U dzieci w okresie wzrostu niedobór witaminy D i związana z tym niedostateczna mineralizacja prowadzą do zniekształcenia kośćca, czyli do krzywicy. U dorosłych poważne niedobory mogą powodować osteomalację, czyli rozmiękanie kości, z bólami kości i osłabieniem mięśni oraz łatwymi upadkami i złamaniami.

W ostatnim czasie zwraca się też uwagę na znaczenie witaminy D w zapobieganiu infekcjom, chorobom nowotworowym, cukrzycy i chorobom układu krążenia.

Naturalnym źródłem witaminy D jest synteza skórna pod wpływem promieni słonecznych (UVB), ale jej efektywność zależy od stopnia ekspozycji na słońce. W naszym klimacie wystarczającą „dawkę” promieni UVB można uzyskać od kwietnia do września, w godzinach 10.00‑15.00, przy ekspozycji twarzy i ramion przez ok. 30 minut.

Warto wspomnieć, że syntezę witaminy D zmniejszają: filtry przeciwsłoneczne, zapylenie powietrza, zachmurzenie, ubranie zakrywające większą część ciała, przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, ciemna karnacja skóry.

Zapotrzebowanie organizmu na witaminę D częściowo może być pokryte z pożywienia, jednak trudno jest pokryć dzienne zapotrzebowanie w witaminę D wyłącznie poprzez dietę. Najwięcej witaminy D zawierają: tłuste ryby (350‑550 IU/100 g), żółtko jaja (20‑54 IU/szt.), masło i pełnotłuste produkty mleczne.

Na niedobory witaminy D narażeni są: dzieci urodzone przedwcześnie, dzieci niepełnosprawne (ograniczona możliwość poruszania się i przebywania na słońcu), chorzy z zespołem złego wchłaniania, mukowiscydozą, z przewlekłymi chorobami wątroby, padaczką (skutek leków przeciwpadaczkowych) i wegetarianie/weganie.

Według badań, w Polsce duży procent dzieci, młodzieży i dorosłych ma niedobry witaminy D. Najmniejsze niedobory obserwuję się u najmłodszych dzieci (do 2 roku życia).

Aktualnie zaleca się suplementację witaminą w okresie od września do marca w każdym wieku.

Zalecane dawki witaminy D są zależne od wieku:

– noworodki i niemowlęta – suplementację należy rozpocząć od pierwszych dni życia, przez cały rok w dawce: 400 IU/d w pierwszym półroczu życia i 400‑600 IU/d w drugim półroczu, dawka może być modyfikowana zależnie od spożycia witaminy D z mlekiem modyfikowanym. Jeśli spożycie mleka modyfikowanego jest małe lub niemowlę jest częściowo karmione piersią, powinno otrzymywać witaminę D w dawce uzupełniającej odpowiednio do zapotrzebowania.

– dzieci i młodzież (1‑18 lat) – zalecana jest podaż witaminy D w miesiącach wrzesień‑kwiecień w dawce 600‑1000 IU/d, a przy niedostatecznej ekspozycji na słońce w miesiącach letnich – suplementacja jest zalecana przez cały rok,

– kobiety ciężarne i karmiące piersią – przed planowaną ciążą suplementacja powinna być zgodna z zasadami dla dorosłych (800‑2000 IU/d w zależności od masy ciała, w miesiącach wrzesień‑kwiecień), w ciąży i w okresie laktacji – suplementacja w dawce 1500‑2000 IU/d, nie później niż od drugiego trymestru.

Nieco inne są zalecenia dotyczące suplementacji witaminy D w grupach ryzyka:

– noworodki urodzone przedwcześnie – suplementację należy włączyć od pierwszych dni życia w dawce 400‑800 IU/d,

– dzieci i młodzież z otyłością – suplementacja w dawce 1200‑2000 IU/d, zależnie od stopnia otyłości, od września do kwietnia lub przez cały rok – jeśli nie jest zapewniona efektywna synteza skórna witaminy D w miesiącach letnich.

Prawidłowe stężenie witaminy D (25OHD) w surowicy krwi powinno wynosić między 30 a 100 ng/ml. W przypadku niedoboru witaminy D wskazane jest leczenie dawkami leczniczymi przez kilka miesięcy.

 


Piśmiennictwo 1. Braegger C., Campoy C., Colomb V., Decsi T., Domellof M., Fewtrell M., Hojsak I., Mihatsch W., Molgaard C., Shamir R., Turck D., van Goudoever J.; ESPGHAN Committee on Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2013 Jun; 56(6): 692‑701. 2. Płudowski P., Karczmarewicz E., Chlebna‑Sokół D. i wsp.: Witamina D: rekomendacje dawkowania w populacji osób zdrowych oraz w grupach ryzyka deficytów – wytyczne dla Europy Środkowej 2013 r. Stand Med Pediatr 2013; 10. 3. Płudowski P. i wsp. Ocena stanu zaopatrzenia w witaminę D w populacji osób dorosłych w Polsce, Standardy medyczne/Pediatria, 2013,T.11, str. 609-617.