Dr hab. n. med. Ernest Kuchar
Ekspert Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Grypy, Prezes Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, Kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny.

 

Dzieci zakażają się i chorują częściej niż dorośli. Co roku na grypę choruje 20-30 proc. dzieci w porównaniu do 5-10 proc. dorosłych. W przedszkolach i szkołach dzieci bardzo łatwo zakażają się nawzajem, po czym przynoszą grypę do domu. Konsekwencje grypy mogą być bardzo poważne. Największe ryzyko ciężkiego przebiegu grypy i rozwoju powikłań pogrypowych dotyczy najmłodszych, niemowląt i dzieci, do ukończenia 5. roku życia. Pomimo wspomnianych zagrożeń dla zdrowia, jak dotąd niewielu rodziców decyduje się na zaszczepienie swoich pociech. Po części wynika to z konieczności corocznych szczepień w krótkim oknie czasowym – od września do grudnia, gdy dzieci często są przeziębione. Co roku w Polsce szczepionych jest mniej niż 1 proc. dzieci. Jak poprawić ochronę najmłodszych przed grypą?

Do pierwszych objawów grypy u dzieci należą: wysoka gorączka, która może wikłać się drgawkami gorączkowymi lub objawami neurologicznymi np. nadmierną sennością oraz silnym osłabieniem. Niestety, są to obawy niecharakterystyczne, a małe dzieci nie są w stanie opowiedzieć o swoich dolegliwościach, dlatego łatwo pomylić grypę z inną chorobą. W sezonie grypowym 2018-2019 zgodnie z danymi NIZP-PZH zanotowano aż 1,9 mln zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę wśród dzieci w wieku do 14 lat. Najmłodsi najczęściej cierpią na powikłania laryngologiczne (zapalenie ucha środkowego) oraz charakterystyczne dla wieku dziecięcego objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego (drgawki, zapalenie mózgu, encefalopatia – najczęściej u dzieci poniżej 10 roku życia). Zdrowe małe dzieci są hospitalizowane z powodu powikłań grypy równie często co dorośli należący do grup wysokiego ryzyka.

Dzieci, ze względu na częste przebywanie w dużych grupach oraz obfite wydalanie wirusa w wydzielinach dróg oddechowych, błyskawicznie roznoszą grypę wśród rówieśników, domowników, w tym rodziców i rodzeństwa, jak też dziadków i reszty społeczeństwa. Ich zachorowanie sprzyja rozwojowi epidemii. Szacuje się, że już zaszczepienie co piątego dziecka zmniejsza ryzyko wystąpienia grypy wśród reszty społeczeństwa. Szczepienia wszystkich dzieci pomiędzy 6 a 60 miesiącem życia są rekomendowane w wytycznych uznanych towarzystw naukowych, takich jak Amerykańska Akademia Pediatrii i organizacji międzynarodowych, np. WHO, jak też w polskim Programie Szczepień Ochronnych. Niska świadomość chorobotwórczości grypy, brak finansowania ze środków publicznych szczepień, strach najmłodszych przed bólem, a nawet samym widokiem igły, a także stres związany z zastrzykiem tłumaczą rażąco niski odsetek dzieci zaszczepionych przeciwko grypie.

Szansę na poprawę sytuacji daje nowa postać szczepienia – szczepionka donosowa, która eliminuje negatywne skojarzenia z zastrzykiem oraz wpłynie na większą akceptację przez rodziców i dzieci ze względu na drogę podania, która naśladuje naturę. Przeprowadzone w USA badania wskazują, że aż 70 proc. rodziców wybiera szczepienie donosowe ze względu strach dzieci przed igłą i bólem. Kolejnym potrzebnym rozwiązaniem jest refundacja szczepień przeciw grypie dla dzieci pomiędzy 24 a 60 miesiącem życia. Mamy nadzieję, że likwidacja bariery cenowej pozwoli zwiększyć odsetek dzieci korzystających ze szczepień do nawet kilku – kilkunastu procent. Przykłady innych krajów jasno pokazują, że powszechne programy finansowania szczepień przeciw grypie u dzieci nie tylko prowadzą do obniżenia zapadalności na grypę w grupie dzieci szczepionych, ale wywołują także efekt populacyjny i ochronę zbiorowiskową – prowadząc do zmniejszenia liczby porad związanych z leczeniem grypy wśród dzieci i dorosłych. Szczepienia zapobiegają także częstym nieobecnościom w szkole z powodu grypy i jej powikłań. Szczepienie przeciw grypie jest bez wątpienia najlepszą formą ochrony przed grypą i groźnymi powikłaniami, a dla dzieci od ukończenia 2 roku życia do 18 lat najlepszym wyborem jest bezbolesna szczepionka donosowa.


 

Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy jest inicjatywą społeczną niezależnych ekspertów medycznych. Celem Programu jest poprawa wyszczepialności przeciw grypie w Polsce, zwłaszcza wśród pacjentów z grup ryzyka oraz informowanie Polaków o zagrożeniach związanych z grypą i jej powikłaniami. Organizatorem Społecznej Kampanii Informacyjnej powstałej w ramach Programu jest Instytut Oświaty Zdrowotnej Fundacja Haliny Osińskiej. Działania skierowane są do środowiska medycznego, opinii publicznej, samorządu oraz do pracodawców. Przedsięwzięcie spotkało się z aprobatą najważniejszych instytucji działających na rzecz poprawy zdrowia publicznego, wielu organizacji zrzeszających lekarzy, pracodawców, związki samorządów i towarzystwa medyczne. W działania Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Grypy zaangażowali się również eksperci medyczni, liderzy opinii, ludzie nauki, kultury oraz biznesu. Więcej informacji na stronach www.opzg.pl oraz www.grypoodporni.pl.