Bliska osoba zapomina, co usłyszała przed chwilą, za to szczegółowo przywołuje wspomnienia sprzed lat? To sygnał, którego nie należy lekceważyć. Wczesne rozpoznanie choroby otępiennej pozwala szybko rozpocząć terapię, która może opóźnić jej rozwój.
Dr Anna Barczak
Neuropsycholog kliniczny, kierownik Platformy Badań Chorób Rzadkich i Cywilizacyjnych, Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN
Gdzie jest granica między fizjologicznymi zmianami związanymi z wiekiem a pierwszymi objawami choroby otępiennej?
Taka granica nie istnieje – na otępienie nie chorujemy z dnia na dzień, to wieloletni proces. Pomiędzy tymi dwoma etapami istnieje stadium łagodnych zaburzeń poznawczych. Każdy pacjent, u którego rozwinęło się otępienie, czy to w przebiegu choroby Alzheimera, czy każdej innej choroby neurodegeneracyjnej, przeszedł przez tę fazę.
Jakie sygnały powinny skłonić rodzinę do konsultacji specjalistycznej?
Najważniejszym objawem jednej z najpowszechniejszych chorób przebiegających z otępieniem, czyli choroby Alzheimera, jest pogorszenie pamięci epizodycznej. Przejawia się to głównie niemożnością zapamiętania w sposób trwały nowych informacji. Te stare zazwyczaj są dobrze zachowane. Pacjent powtarza i pyta o to samo, zapomina, że już wykonał jakąś czynność.
Pojawiają się też pierwsze trudności w radzeniu sobie ze skomplikowanymi zadaniami dnia codziennego, które wcześniej nie sprawiały problemów, np. z załatwianiem spraw urzędowych. To pierwszy zwiastun, że rozpoczyna się proces otępienny, który z czasem będzie się nasilać.
Poza problemami z pamięcią często pojawia się apatyczność. Przejawia się w niechęci do angażowania się w trudniejsze zadania, porzuceniu kontaktów społecznych, preferowaniu przebywania w samotności, której nie towarzyszy smutek.
Dlaczego tak ważne jest wczesne rozpoznanie?
Po pierwsze, pojawiają się już terapie dla choroby Alzheimera w stadiach przedklinicznych i bardzo wczesnych klinicznych [w Polsce nierefundowane – red.]. Po drugie, nawet jeżeli pacjent się do nich nie kwalifikuje, to istnieją leki, które łagodzą objawy otępienia – pod warunkiem zapewnienia opieki.
Im szybciej włączymy to leczenie, tym lepiej. Jeżeli któryś z członków rodziny cierpi na otępienie, to zazwyczaj choruje też cała rodzina. Wczesne rozpoznanie pomaga bliskim zrozumieć istotę problemu, wytłumaczyć uciążliwe zachowania pacjenta i odpowiednio pokierować opieką.
Czy możemy zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób otępiennych?
Jest kilkanaście czynników ryzyka, na które mamy wpływ. Ich modyfikacja może działać równie dobrze jak włączenie odpowiedniego leczenia: opóźnić pojawienie się objawów pogorszenia poznawczego o 45 procent we wszystkich związanych z nim chorobach.
Do 45. roku życia największe znaczenie ma wysokie wykształcenie, zdobywanie wiedzy i umiejętności. Między 45. a 65. rokiem życia to m.in.: prawidłowy poziom cholesterolu, właściwa masa ciała, ograniczenie alkoholu, rzucenie palenia, równowaga emocjonalna, zapobieganie urazom głowy, leczenie cukrzycy oraz depresji. Istotne jest dbanie o słuch, ponieważ jego pogorszenie wiąże się z gorszym funkcjonowaniem poznawczym. Ponadto powoduje częstszą izolację społeczną – a to ją wymienia się wśród czynników ryzyka po 65. roku życia, obok zanieczyszczenia powietrza i utraty wzroku.
Wiele osób myśli o zapobieganiu chorobom otępiennym, kiedy jest już na to za późno. Najwięcej możemy zrobić w średnim wieku.
